Yaşlı evcil hayvanların rutin kontrollerinde veteriner hekim kilo ve kas kaybını, ağız ve diş sağlığını, kalp ve solunum sistemini, eklemleri, görme ve işitmeyi, davranış değişikliklerini değerlendirir. Muayene bulgularına ve hayvanınızın sağlık geçmişine göre kan ve idrar tahlili, tansiyon ölçümü veya görüntüleme önerir. Amaç, henüz belirgin şikâyete yol açmayan sorunları araştırmak ve bakım ihtiyaçlarını belirlemektir. Buradaki bilgiler ağırlıklı olarak kedi ve köpekler içindir; diğer türlerde yaşlılık ölçütleri ve kontrollerin içeriği farklıdır.
Yaşlı evcil hayvanınızı ne sıklıkla kontrole götürmelisiniz?
Her hayvanın yaşlı sayıldığı yaş aynı değildir. Türü, ırkı, vücut büyüklüğü ve beklenen yaşam süresi bu değerlendirmede rol oynar. Büyük ve dev ırk köpekler genellikle küçük ırklardan daha erken yaşlanır. Kedilerde ise 10 yaşından sonra yaşa bağlı sorunlar için daha sık takip gerekebilir.
Şikâyeti olmayan yaşlı kedi ve köpekler için genellikle altı ayda bir kontrol önerilir. Amerikan Hayvan Hastaneleri Birliği (AAHA), yaşlı hayvanların bakımında düzenli ve hayvanın ihtiyaçlarına göre planlanan kontrolleri önerir. Hayvanınızın böbrek veya kalp hastalığı, diyabeti ya da sürekli kullandığı bir ilaç varsa veteriner hekiminiz daha sık kontrol isteyebilir.
Hayvanınızın iştahı ve hareketliliği yerinde olsa da kontroller için belirti çıkmasını beklemeyin. Veteriner hekiminiz önceki ölçümleri yenileriyle karşılaştırarak normal aralıkta olsa bile zaman içinde değişen değerleri fark edebilir.
Veteriner kontrolüne giderken neler hazırlamalısınız?
Veteriner hekime hayvanınızın yalnızca o günkü durumunu değil, evdeki alışkanlıklarının nasıl değiştiğini de anlatın. Özellikle bakımını birden fazla kişi üstleniyorsa herkesin gözlemlerini önceden bir araya getirin. Yürürken veya davranışlarını gözlemlerken çekeceğiniz kısa videolar, klinikte fark edilmeyen topallama veya huzursuzluğu gösterebilir.
- İştah, su tüketimi, idrar miktarı, dışkılama ve kusmadaki değişiklikleri not edin.
- Mamasının adını, günlük miktarını, ödül mamalarını ve verdiğiniz diğer yiyecekleri kaydedin.
- Kullandığı bütün ilaçların ve takviyelerin adlarını, kullanım sıklığını ve fark ettiğiniz olası yan etkilerini yazın.
- Merdiven çıkma, zıplama, oyun, uyku ve tuvalet alışkanlıklarındaki değişiklikleri belirtin.
- Önceki tahlil sonuçlarını, ameliyat bilgilerini ve başka kliniklerde tutulan sağlık kayıtlarını yanınıza alın.
Kan alınacak diye hayvanınızı kendi kararınızla aç bırakmayın veya ilaçlarını kesmeyin. Randevu öncesinde açlık gerekip gerekmediğini, su içmesinde sakınca olup olmadığını ve idrar örneği getirmeniz gerekip gerekmediğini kliniğe sorun. Evden getirdiğiniz idrar örneği her inceleme için uygun olmayabilir.
Fizik muayenede nelere bakılır?
Veteriner hekim hayvanınızı tartar; vücudundaki yağ oranını gösteren vücut kondisyonunu ve kas miktarını ayrı ayrı değerlendirir. Kas kaybı, hayvanınızın kilosu değişmeden de gelişebilir. Bu yüzden omurga, kürek kemikleri ve kalça çevresindeki kasları elle muayene etmek, yalnızca kilo takibine göre daha fazla bilgi verir.
Veteriner hekim ağız muayenesinde diş taşı, diş eti iltihabı, kırık dişler ve kitleler olup olmadığına bakar. Ağız kokusu, mamayı ağzından düşürme veya tek taraflı çiğneme ağrıya işaret edebilir. Hayvanınız uyanıkken yapılan muayenede diş kökleri ve diş eti altındaki bütün sorunlar görülemez. Gerektiğinde hekiminiz anestezi altında ayrıntılı inceleme ve diş röntgeni önerir.
Kalbi ve akciğerleri dinleyerek ritim bozukluğu, üfürüm ve anormal solunum sesleri olup olmadığını kontrol eder. Karın muayenesinde ağrı, organların boyutlarında değişiklik ve kitle belirtilerini araştırır. Deriyi, tüyleri, kulakları, gözleri, lenf düğümlerini ve muayene edebildiği diğer dokuları da inceler. Yeni fark ettiğiniz şişlikleri hekiminize gösterin; bir kitlenin iyi veya kötü huylu olduğunu yalnızca dokunarak anlamak mümkün değildir.
Hekiminiz eklem hareketlerini, yürüyüşü ve omurgada hassasiyet olup olmadığını da değerlendirir. Ağrısı olan bir hayvan her zaman inlemez; dokunulmak istememesi, daha az hareket etmesi veya kendini temizlemeyi bırakması da ağrı belirtisi olabilir.
Yaşlı evcil hayvanlara hangi testler yapılır?
Her yaşlı hayvanın aynı testlere ihtiyacı yoktur. Veteriner hekim hayvanınızın türünü, geçirdiği hastalıkları, kullandığı ilaçları ve muayene bulgularını birlikte değerlendirir. İlk ölçümlerdeki değerleri bilmek, sonraki kontrollerde küçük ama anlamlı değişiklikleri fark etmeyi kolaylaştırır.
- Tam kan sayımı: Kansızlık, iltihap ve bazı kan hücresi bozuklukları hakkında bilgi verir.
- Kan biyokimyası: Böbrek ve karaciğerle ilişkili değerler, kan şekeri, proteinler ve gerektiğinde elektrolitler hakkında bilgi verir.
- İdrar tahlili: İdrarın yoğunluğunu, protein ve şeker içerip içermediğini, hücreleri ve kristalleri gösterir. Enfeksiyon şüphesinde kültür gerekebilir.
- Tansiyon ölçümü: Özellikle böbrek veya tiroit hastalığı bulunan hayvanlarda yüksek tansiyonu saptamaya yardımcı olur.
- Ek incelemeler: Veteriner hekiminiz bulgulara göre tiroit hormonu testleri, idrarda protein ölçümü, ultrason, röntgen veya kalp ultrasonu isteyebilir.
Veteriner hekiminiz kan ve idrar sonuçlarını birlikte yorumlar. Örneğin böbrek sağlığını yalnızca tek bir kan değerine bakarak değerlendirmek yeterli değildir. Susuzluk, stres, ilaçlar ve örneğin alınma koşulları bazı sonuçları etkileyebilir. Sınırda bir değer her zaman hastalık anlamına gelmez, ancak hekiminiz tekrar ölçüm isteyebilir.
Hangi davranış ve hareket değişikliklerine dikkat etmelisiniz?
Gece dolaşmasını, daha fazla ses çıkarmasını, evin içinde yönünü şaşırmasını veya tuvalet alışkanlığının bozulmasını yalnızca yaşına bağlamayın. Ağrı, görme ya da işitme kaybı, idrar yolu sorunları ve metabolik hastalıklar benzer değişikliklere yol açabilir. Veteriner hekim bu olasılıkları araştırdıktan sonra bilişsel işlev kaybı olup olmadığını değerlendirir.
Kedinizin yüksek yerlere çıkmaması, kum kabına girmekte zorlanması ve tüylerini daha az temizlemesi eklem ağrısıyla ilişkili olabilir. Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi, yaşlı kedilerde davranış ve günlük alışkanlık değişikliklerinin sağlık sorunlarına işaret edebileceğini vurgular.
Evde kaymayan zeminler, kolay ulaşabileceği yataklar ve alçak girişli kum kapları kullanabilirsiniz. Hareketini tamamen kısıtlamak yerine hayvanınızın ağrısına ve dayanıklılığına uygun etkinlikleri veteriner hekiminizle belirleyin. İnsanlar için üretilmiş ağrı kesicileri veteriner hekiminizin önerisi olmadan vermeyin.
Veteriner kontrolünden sonra nelere dikkat etmelisiniz?
Muayene sonunda hangi bulgunun takip gerektirdiğini, hangi testin ne zaman tekrarlanacağını ve evde neleri kaydetmeniz gerektiğini hekiminize sorun. Beslenme planını yalnızca yaşına göre değil; kilosunu, kaslarını, diş sağlığını ve varsa hastalıklarını dikkate alarak hekiminizle birlikte belirleyin. Hekiminiz sürekli kullandığı ilaçların yararını ve olası yan etkilerini de yeniden gözden geçirir.
Hayvanınız yaşlandı diye aşı ve parazit uygulamalarını kendiliğinizden bırakmayın. Veteriner hekiminiz bunları hayvanınızın yaşam biçimine, hastalık etkenleriyle karşılaşma riskine ve sağlık durumuna göre planlar. Diş tedavisi gibi anestezi gerektiren işlemlere de yalnızca yaşına bakarak karar vermez; muayene ve tetkik sonuçlarıyla işlemin beklenen yararını birlikte değerlendirir.
Solunum güçlüğü, aniden yere yığılma veya idrar yapamama durumunda rutin randevuyu beklemeyin; acil veteriner yardımına başvurun. Ani görme kaybı, tekrarlayan kusma, belirgin halsizlik, yemek yemeyi bırakma ya da hızla artan su tüketiminde de aynı gün veteriner hekiminizle görüşün. Belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl ilerlediğini anlatın.