Evcil hayvanları parazitlerden korumak, kaşıntı ve bağırsak sorunlarının yanı sıra kansızlık, organ hasarı ve bazı enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur. Düzenli veteriner kontrollerini, uygun koruyucu ürünleri ve ev temizliğini birlikte sürdürerek hem hayvanınızın hastalanma riskini hem de bazı parazitlerin insanlara bulaşma olasılığını azaltırsınız.
İç ve dış parazitler hangi sorunlara yol açar?
İç parazitler arasında bağırsaklarda yaşayan yuvarlak kurtlar, kancalı kurtlar, tenyalar ve Giardia gibi tek hücreli etkenler bulunur. Hepsi aynı hastalığa yol açmaz; ishal, kusma, kilo kaybı, gelişme geriliği veya kansızlığa neden olabilirler. Bazı hayvanlar ise belirgin bir hastalık belirtisi göstermeden parazit taşır ve çevreye yumurta ya da kist yayar.
Pire, kene, bit ve bazı akarlar dış parazitlerdir. Kaşıntı, tüy dökülmesi, deri yaraları ve kulak sorunlarına neden olabilirler. Pire alerjisi olan bir hayvanda az sayıda pire bile yoğun kaşıntıyı tetikleyebilir. Çok sayıda pire, özellikle küçük yavrularda kan kaybına yol açabilir.
Kene gibi bazı parazitler, kan emerken başka hastalık etkenlerini de bulaştırabilir. Hayvanınızı korumak için yalnızca gördüğünüz paraziti uzaklaştırmakla yetinmeyin. Isırılma, yeniden bulaşma ve parazitlerin taşıdığı enfeksiyonlara yakalanma riskini de azaltmaya çalışın.
Parazitler nasıl bulaşır?
Hayvanınız kirlenmiş topraktan, sudan veya mama kabından parazit yumurtalarını yutabilir. Tüylerine bulaşan yumurtaları da yalanırken alabilir. Çiğ et ve sakatat yemesi, avlanması ve enfekte hayvanlarla teması da bulaşma riskini artırır. Bazı bağırsak kurtları anneden yavruya geçebilir; belirli tenyalar ise enfekte bir pirenin yutulmasıyla bulaşır.
Evden çıkmamak tam koruma sağlamaz. Evde yaşayan kediler de eve giren pireler veya birlikte yaşadıkları diğer hayvanlar aracılığıyla parazitlerle karşılaşabilir. Veteriner hekiminiz bulaşma riskini değerlendirirken kedinizin balkona çıkıp çıkmadığını, böcek ve kemirgen avlayıp avlamadığını da dikkate alır. Geçici bakım ortamlarında kalması ve eve yeni bir hayvan gelmesi de bu değerlendirmede yer alır.
Bulaşma olasılığı her hayvanda aynı değildir. Dışarıda serbest dolaşan, avlanan ya da çok sayıda hayvanla temas eden bir köpekle yalnızca evde yaşayan bir kedinin korunma planı farklı olabilir. Veteriner hekiminize hayvanınızın nasıl beslendiğini, dışarı çıkma alışkanlığını ve evdeki diğer hayvanları anlatın.
Evcil hayvanlardaki parazitler insanlara bulaşır mı?
Bazı parazitler insanlara da bulaşabilir; ancak her parazit türü bu riski taşımaz. Örneğin insanlar, Toxocara yumurtalarıyla kirlenmiş toprak veya eller aracılığıyla yumurtaları ağızdan alarak enfekte olabilir. Bulaşma yolları hakkında ayrıntılı bilgiyi ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri sayfasında bulabilirsiniz. Burada temel risk, hayvana dokunmaktan çok enfekte dışkıyla kirlenmiş çevreyle temastır.
Çocukların toprakla oynadıktan sonra ellerini ağızlarına götürmesi bulaşma ihtimalini artırabilir. Kum havuzlarını kullanmadığınız zamanlarda kapatın, dışkıyı bekletmeden toplayın ve hayvanınızın tuvalet kabını temizledikten sonra ellerinizi sabunla yıkayın. Hayvanınızın yüzünüzü veya açık yaranızı yalamasına izin vermeyin.
Hamileyseniz ya da bağışıklık sisteminizi baskılayan bir hastalığınız varsa evde alacağınız hijyen önlemlerini kendi hekiminizle de görüşün. Hayvanınızı evden uzaklaştırmak yerine bulaşma yollarını öğrenip gerekli önlemleri uygulayın. Kendinizde veya evdeki başka bir kişide şüpheli belirtiler fark ederseniz veteriner ürünlerini kullanmayın; bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Hayvanınızı parazitlerden korumak için nasıl bir plan izlemelisiniz?
Veteriner hekiminiz korunma planını hayvanınızın türüne, yaşına, kilosuna, sağlık durumuna ve karşılaştığı risklere göre belirler. Tek bir ürün bütün parazitlere karşı etkili değildir. Pire ve keneye karşı kullanılan bir ürünün bağırsak kurtlarına, bağırsak kurtlarına yönelik bir ürünün de Giardia gibi etkenlere karşı etkili olduğunu varsaymayın.
Her hayvan için geçerli tek bir uygulama aralığı yoktur. Ürünün etki süresi, hangi parazite karşı kullanıldığı ve hayvanınızın yaşam biçimi uygulama sıklığını belirler. Avrupa Hayvan Parazitleri Bilimsel Danışma Konseyi de parazitlerden korunma planının hayvanın yaşam biçimine ve taşıdığı riske göre hazırlanmasını önerir.
- Hayvanınızın güncel kilosunu ölçtürün ve ürünün onun türüne ve yaşına uygun olduğundan emin olun.
- Koruyucu ürünün hangi parazitlere karşı etkili olduğunu ve ne zaman tekrarlanacağını veteriner hekiminizden öğrenin.
- Dışkı incelemesi veya başka testlerin gerekip gerekmediğini sorun.
- Uygulama tarihlerini kaydedin; bir uygulamayı geciktirdiyseniz kendi başınıza çift doz vermeyin.
- Evdeki diğer hayvanların da aynı zamanda kontrolden geçmesi gerekip gerekmediğini görüşün.
Yavru, gebe, emziren veya kronik hastalığı bulunan bir hayvanınız varsa ürün seçimini veteriner hekiminizle ayrıca görüşün. Dışkı testinin temiz çıkması da hayvanınızda kesinlikle parazit olmadığı anlamına gelmez; bazı etkenler dışkıyla aralıklı olarak atılır. Veteriner hekiminiz gerekirse farklı günlerde dışkı örneği isteyebilir veya ek inceleme önerebilir.
Parazitlerin evde yeniden bulaşmasını nasıl önlersiniz?
Koruyucu ürün kullanırken ev temizliğini de sürdürün. Özellikle pirelerin yumurta, larva ve pupa evreleri hayvanın üzerinde değil, yatağında ve zeminde bulunabilir. Bu yüzden yalnızca hayvanınızı yıkamak veya üzerinde gördüğünüz pireleri ayıklamak sorunu çözmeyebilir.
- Dışkıyı her gün toplayın; kedi kumundaki dışkıyı bekletmeden uzaklaştırın.
- Hayvanınızın yataklarını kumaşın yıkama talimatına uygun sıcaklıkta yıkayın; halıları, koltuk aralarını ve süpürgelikleri düzenli olarak süpürün.
- Çiğ et ve sakatat vermeyin; avlanmasını ve dışarıdaki dışkıları yemesini önleyin.
- Gezinti sonrası tüylerini ve derisini, özellikle kulak çevresini, boynunu ve parmak aralarını kontrol edin.
- Eve yeni gelen hayvanı diğerleriyle buluşturmadan önce veteriner kontrolünden geçirin.
Köpekler için üretilen ürünleri kedinizde kullanmayın. Köpekler için hazırlanmış permetrin içeren bazı ürünler kedilerde ağır zehirlenmeye neden olabilir. Evde kullanmak üzere satılan böcek ilaçlarını, uçucu yağları veya ev yapımı karışımları da hayvanınızın derisine sürmeyin. Bir ürünün üzerinde “doğal” yazması, güvenli olduğu anlamına gelmez.
Hangi belirtilerde veteriner hekime başvurmalısınız?
Hayvanınızda tekrarlayan kaşıntı, tüy dökülmesi, kulakta koyu renkli akıntı, dışkıda kurt veya pirinç tanesine benzeyen parçalar, uzun süren ishal ya da açıklanamayan kilo kaybı fark ederseniz muayene randevusu alın. Bu belirtiler tek başına hayvanınızda parazit olduğunu göstermez. Benzer şikâyetlere alerjiler, beslenme sorunları ve başka hastalıklar da yol açabilir.
Soluk diş etleri ve belirgin halsizlik fark ederseniz, özellikle hayvanınız yavruysa gecikmeden veteriner hekime başvurun. Kanlı dışkı, tekrarlayan kusma, nefes alma güçlüğü veya bayılma varsa beklemeyin. Parazit ürünü uyguladıktan sonra salyasında artış, titreme ya da dengesizlik gelişirse ürün ambalajını yanınıza alarak acilen veteriner hekime gidin.
Muayenede kullandığınız ürünün adını ve son uygulama tarihini veteriner hekiminize bildirin. Hekiminiz isterse temiz, kapalı bir kapta taze dışkı örneği götürün. Belirtileri gidermek için rastgele yeniden ürün uygulamak yerine nedenlerini veteriner hekiminizle araştırın. Yanlış ürün kullanımı tanıyı geciktirebilir ve zehirlenmeye yol açabilir.
Kaynaklar
- About Toxocariasis · Toxocariasis · CDC (cdc.gov)
- Homepage · ESCCAP (esccap.org)